28 listopada 2026

Nawal Tz'i' (Pies)

Pies, wierny towarzysz ludzi, jest w tradycji kicze symbolem prawa, autorytetu i lojalności. Nawal Tz'i', w jukateckim Ok, wiąże się ze sprawiedliwością, z porządkiem w społeczności i z przewodnictwem w ciemności. W mitach Mezoameryki psy towarzyszyły zmarłym w drodze przez świat podziemny. Osoby urodzone w dniu Tz'i' często są wierne, opiekuńcze i oddane bliskim. Mają wyraźne poczucie tego, co słuszne, bronią zasad i nie znoszą niesprawiedliwości. Tradycja przypisuje im talent do spraw związanych z prawem, mediacją i rozstrzyganiem sporów, a także silny instynkt ochrony domu i przyjaciół. Bywają przy tym bardzo towarzyskie i ciepłe w kontaktach. Wyzwaniem jest skrajność. Osoby z tym nawalem mogą zbyt surowo oceniać innych lub siebie, trzymać się zasad bez elastyczności albo, przeciwnie, ulegać silnym pragnieniom i impulsom. Tradycja wspomina też o skłonności do zazdrości w związkach. W Cholq'ij jest to dzień, w którym prosi się o sprawiedliwość, o pomyślne zakończenie spraw urzędowych i spornych, o ochronę przed oszczerstwem oraz o wybaczenie własnych błędów. Tradycja zachęca osoby z tym nawalem, by łączyły czujność psa z jego łagodnością, bo prawdziwa wierność obejmuje także zrozumienie słabości drugiej osoby.

Liczba 11: Jedenastka, po kicze Julajuj, należy do liczb mocnych i niespokojnych. Tradycja widzi w niej siłę, która rozpuszcza stare formy, porządkuje przez zmianę i uwalnia to, co przestało służyć. Nawal z jedenastką bywa przez to intensywny, skłonny do przełomów i nagłych zwrotów. W rytmie trzynastki to chwila, w której trzeba coś puścić, aby mogło nadejść dopełnienie. Osoby urodzone w tym dniu często dobrze odnajdują się w czasach przemian i nie boją się zaczynać od nowa.

Krzyż majański

Krzyż to współczesna forma gwatemalska: poczęcie 8 dni przed urodzeniem w rachubie 260 dni, przeznaczenie 8 dni po, prawa ręka 6 dni przed, lewa 6 dni po. Prawa i lewa strona są odwrócone, jak w lustrze.

Poczęcie: 3 Iq'. Pole poczęcia, umieszczane u dołu krzyża, wyznacza nawal przypadający osiem dni przed urodzeniem w rachubie 260 dni. W tej współczesnej formie odczytu, znanej z Gwatemali i opisanej m.in. przez Kennetha Johnsona, oznacza ono korzenie: to, co zostało przyniesione na świat, rodzinne wzorce i dawne skłonności. Często pokazuje, skąd bierze się naturalna siła, a także nawyki działające niemal bezwiednie.

Przeznaczenie: 6 Tijax. Na górze krzyża leży pole przeznaczenia, czyli nawal dnia wypadającego osiem dni po urodzeniu. Według współczesnej gwatemalskiej formy krzyża, którą opisywał między innymi Kenneth Johnson, wskazuje ono kierunek rozwoju i cechy dojrzewające z wiekiem. Nie jest wyrokiem, raczej horyzontem: pokazuje, ku czemu osoby z danym układem mogą się zwracać, gdy nabierają doświadczenia i pewności siebie.

Prawa ręka: 5 K'at. Prawa ręka krzyża to nawal przypadający sześć dni przed urodzeniem. W tej współczesnej formie odczytu, wywodzonej z Gwatemali i opisanej m.in. przez Kennetha Johnsona, odpowiada stronie aktywnej: temu, co łatwo wychodzi w działaniu, w pracy i w kontaktach z ludźmi. Bywa też odczytywana jako źródło wsparcia, czyli cecha, po którą warto sięgać w trudniejszych chwilach i przy nowych przedsięwzięciach.

Lewa ręka: 4 Ajmaq. Lewa ręka, ostatnie z pięciu pól, to nawal dnia przypadającego sześć dni po urodzeniu. Współczesny krzyż majański, znany z praktyki gwatemalskiej i opisany m.in. przez Kennetha Johnsona, łączy ją ze stroną przyjmującą: z intuicją, wrażliwością i tym, co dociera bez wysiłku. To pole mówi o przeczuciach, o odbiorze ludzi i miejsc oraz o darach, które rozwijają się w ciszy.

Haab i Długa Rachuba

3 Mak. Mak oznacza zamknięcie albo przykrycie. W tym miesiącu starsi mieszkańcy jukateckich osad obchodzili święto ku czci bóstw deszczu i Itzamny, którego częścią było gaszenie wielkiego ognia. Charakter miesiąca łączy więc kończenie, porządkowanie i prośbę o deszcz potrzebny polom.

13.0.14.2.10: 13 baktunów, 0 katunów, 14 tunów, 2 winali i 10 kinów od początku obecnej ery Majów.

Znak aztecki tego dnia

Ten sam dzień w azteckim tonalpohualli to 11 Itzcuintli (Pies). Itzcuintli, czyli Pies, dziesiąty znak dnia, pełnił w wierzeniach Azteków szczególną rolę. Pies uchodził za przewodnika dusz: według przekazów pomagał zmarłym przeprawić się przez rzekę w drodze do Mictlan, krainy umarłych.