16 listopada 2026

Nawal Tijax (Krzemień, obsydian)

Krzemień i obsydian, ostrze, które przecina, to nawal Tijax, w jukateckim Etz'nab'. Dawniej z obsydianu wyrabiano noże używane w obrzędach i w zabiegach leczniczych, dlatego w tradycji kicze znak ten łączy się zarówno z przecinaniem zła, jak i z uzdrawianiem. Bywa też kojarzony z błyskawicą, która w jednej chwili rozświetla ciemność. Osoby urodzone w dniu Tijax często są szybkie, zdecydowane i odważne. Potrafią trafić w sedno sprawy, przeciąć niejasności i powiedzieć prawdę, której inni boją się wypowiedzieć. Tradycja przypisuje im dar uzdrawiania, wyczucie ciała i zdolność do pracy z ludźmi w trudnych sytuacjach, a także silny instynkt ochrony bliskich. Wyzwaniem bywa ostrość. Osoby z tym nawalem mogą ranić słowem, szybko wchodzić w spory i z trudem robić potem krok w tył. Tradycja ostrzega też przed skłonnością do dzielenia ludzi i rozcinania więzi, które dałoby się jeszcze naprawić. Czasem ich surowość kieruje się również ku nim samym. W Cholq'ij jest to dzień, w którym prosi się o odcięcie chorób, złych wpływów i konfliktów, o zdrowie oraz o zakończenie sporów. Tradycja zachęca osoby z tym nawalem, by używały swojego ostrza do uzdrawiania, a nie do walki: precyzyjnie, z rozwagą i tylko tam, gdzie to naprawdę potrzebne.

Liczba 12: Kab'lajuj, czyli dwanaście, to liczba dojrzałości i zebranego doświadczenia. Należy do liczb wysokich, więc nawal działa przy niej mocno, ale już z szerszej perspektywy. Tradycja łączy dwunastkę ze zrozumieniem, wspólnotą i umiejętnością spojrzenia wstecz na drogę, którą przeszła cała trzynastka. To czas wyciągania wniosków i dzielenia się nimi z innymi. Osoby urodzone w takim dniu często chętnie doradzają, potrafią łączyć ludzi i dostrzegać sens w zawiłych sytuacjach.

Krzyż majański

Krzyż to współczesna forma gwatemalska: poczęcie 8 dni przed urodzeniem w rachubie 260 dni, przeznaczenie 8 dni po, prawa ręka 6 dni przed, lewa 6 dni po. Prawa i lewa strona są odwrócone, jak w lustrze.

Poczęcie: 4 Tz'i'. Pole poczęcia, umieszczane u dołu krzyża, wyznacza nawal przypadający osiem dni przed urodzeniem w rachubie 260 dni. W tej współczesnej formie odczytu, znanej z Gwatemali i opisanej m.in. przez Kennetha Johnsona, oznacza ono korzenie: to, co zostało przyniesione na świat, rodzinne wzorce i dawne skłonności. Często pokazuje, skąd bierze się naturalna siła, a także nawyki działające niemal bezwiednie.

Przeznaczenie: 7 Kame. Na górze krzyża leży pole przeznaczenia, czyli nawal dnia wypadającego osiem dni po urodzeniu. Według współczesnej gwatemalskiej formy krzyża, którą opisywał między innymi Kenneth Johnson, wskazuje ono kierunek rozwoju i cechy dojrzewające z wiekiem. Nie jest wyrokiem, raczej horyzontem: pokazuje, ku czemu osoby z danym układem mogą się zwracać, gdy nabierają doświadczenia i pewności siebie.

Prawa ręka: 6 E. Prawa ręka krzyża to nawal przypadający sześć dni przed urodzeniem. W tej współczesnej formie odczytu, wywodzonej z Gwatemali i opisanej m.in. przez Kennetha Johnsona, odpowiada stronie aktywnej: temu, co łatwo wychodzi w działaniu, w pracy i w kontaktach z ludźmi. Bywa też odczytywana jako źródło wsparcia, czyli cecha, po którą warto sięgać w trudniejszych chwilach i przy nowych przedsięwzięciach.

Lewa ręka: 5 K'at. Lewa ręka, ostatnie z pięciu pól, to nawal dnia przypadającego sześć dni po urodzeniu. Współczesny krzyż majański, znany z praktyki gwatemalskiej i opisany m.in. przez Kennetha Johnsona, łączy ją ze stroną przyjmującą: z intuicją, wrażliwością i tym, co dociera bez wysiłku. To pole mówi o przeczuciach, o odbiorze ludzi i miejsc oraz o darach, które rozwijają się w ciszy.

Haab i Długa Rachuba

11 Keh. Keh znaczy jeleń, zwierzę bliskie myśliwym i obecne w wielu obrzędach, a nazwa przywołuje las, czujność i zręczność. Warto pamiętać, że Haab nie zna dnia przestępnego, więc jego miesiące powoli przesuwają się względem pór roku i dawne skojarzenia sezonowe dziś nie zawsze pasują.

13.0.14.1.18: 13 baktunów, 0 katunów, 14 tunów, 1 winali i 18 kinów od początku obecnej ery Majów.

Znak aztecki tego dnia

Ten sam dzień w azteckim tonalpohualli to 12 Tecpatl (Krzemień). Tecpatl, Krzemień, osiemnasty znak dnia, przedstawiano w kodeksach jako ostrze z krzemienia, często z wymalowaną twarzą. Krzemień jest twardy, ostry i krzesze iskrę, dlatego symbolizuje rozstrzygnięcie, jasność sądu i siłę przecinającą to, co niejasne.